Wiek XIX zapisał się w historii epidemiami cholery, która dziesiątkowała wioski i miasta. Sprzyjał temu głód oraz niski poziom higieny. Ludzie próbowali chronić się przed tą zarazą jednak nie znaleźli na nią skutecznego sposobu. Cholera zbierała swe okrutne żniwo. W Siedleczce jak i w innych miejscowościach zmarłych na cholerę chowano daleko od wioski.

Na cmentarz choleryczny znajdujący się na polach naprzeciw szybu wiertniczego prowadzi droga z betonowych płyt. Jest to pierwsza droga za kościołem po lewej stronie jadąc przez wioskę w kierunku Sieteszy. Teren cmentarza osłania młody lasek. Miejsce to jest jednak oznaczone, gdyż znajduje się tam metalowy krzyż na kamiennym kopcu. – W Siedleczce epidemia zbierała swoje żniwo najprawdopodobniej w latach 1870 – 1876 dziesiątkując ludność. Śmiertelność była o tyle większa, że towarzyszył jej nieurodzaj i głód. Nasze ziemie wtedy zamieszkiwała głównie ludność obrządku wschodniego. Kiedyś sąsiadka mego rodzinnego domu urodzona w 1924 roku pani Józefa Musz opowiadała, że zmarłych wywożono na cmentarz wydzieloną do tego celu drogą, a koniom przymocowywano specjalne dzwonki w celu ostrzeżenia przed „morowym” orszakiem. Pani Muszowa te relację znała z kolei od swojej matki. Zmarłych, a często i żywych zarażonych, kładziono do dołu warstwami i posypywano wapnem – opowiada pochodząca z Siedleczki pani Anna Swojak. W 2010 roku cmentarz na Mijowie został po raz pierwszy od jego powstania oficjalnie upamiętniony. Ówczesny proboszcz Siedleczki ks.Kazimierz Jarema odprawił mszę św. pogrzebową za pochowanych na cmentarzu, przy udziale sporej części mieszkańców Siedleczki.

Miejsce to jest świadkiem tragicznych czasów, wieku XIX-tego który jak mówił ks. Jarema upłynął pod znakiem cholery.

Marcin Sobczak

W ramach obchodów święta 22 lipca i 25-lecia PRL-u oraz rocznicy wyzwolenia Przeworska spod okupacji hitlerowskiej, w 1969 r. w Przeworsku odsłonięty został Pomnik Walki i Męczeństwa (dziś Pomnik Milenijny).

Lokalna prasa donosiła wówczas, że pod lokalizację pomnika przekazano najpiękniejszy plac w Przeworsku. Autorem projektu pomnika był znany jarosławski artysta Edward Kieferling. Koszt budowy pomnika wyniósł 500 tys. zł, finansowany z „dobrowolnych” wpłat mieszkańców Przeworska i powiatu przeworskiego, zakładów pracy, kółek rolniczych, szkół oraz z dotacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Przeworsku i z Centralnego Funduszu Budowy Pomników z Warszawy. Na placu w nowopowstającym centrum miasta zgromadziły się tysięczne rzesze mieszkańców miasta – weterani ruchu robotniczego i ludowego, kombatanci II wojny światowej, działacze partyjni, załogi miejscowych zakładów pracy i instytucji, liczna młodzież. Przybyli również: I sekretarz KW w Rzeszowie Władysław Kruczek, prezes WK ZSL Leopold Szydłowski, wiceprezes WK SD Franciszek Błoński, przewodniczący Prezydium WRN Franciszek Dąbal, przewodniczący ZO ZBoWiD Józef Tkaczow, poseł na sejm Mieczysław Kaczor, redaktor naczelny tygodnika „Rada Narodowa” Michał Szpringer i inni. Wśród zaproszonych gości była również delegacja radziecka z Drohobycza. [Uroczystości w Przeworsku dla uczczenia 25-lecia PRL, „Nowiny Rzeszowskie”, nr 193, 28 lipca 1969 r.]

Pomnik odsłonił Władysław Kruczek, członek Biura Politycznego Komitetu Centralnego, I sekretarz Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Przyjął też meldunki sztafet z miejscowości powiatu przeworskiego, które przywiozły urny z ziemią z miejsc walk, które W. Kruczek i F. Dąbal wmurowali do jednej wielkiej urny przed pomnikiem. Kompania honorowa Wojska Polskiego i orkiestra złożyła raport Władysławowi   Kruczkowi. Podczas uroczystości Michał Szpringer wręczył przewodniczącemu Miejskiej Rady Narodowej Antoniemu Pieli dyplom, za zajęcie II miejsca w konkursie miast o tytuł „Mistrza Gospodarności”. Uroczystemu odsłonięciu pomnika towarzyszyły występy Zespołu Pieśni i Tańca Wojewódzkiego Domu Kultury w Rzeszowie, kapeli Polskiego Radia w Rzeszowie oraz miejscowych zespołów. Po południu odbyła się zabawa ogrodowa i imprezy sportowe, a w klubie cukrowni spotkanie władz wojewódzkich i powiatowych z W. Kruczkiem.

Opr. Małgorzata Wołoszyn

Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy

fot. Tadeusz Michno

Kamienica została wybudowana w 1893 roku na parceli należącej wcześniej do dr. Adolfa Dietziusa przez Wawrzyńca Korhedera i w tym samym roku stała się własnością Leopolda Goldfingera.

W 1901 roku kamienicę kupił Jan Pacak wraz z żoną Karoliną. W 1935 roku część kamienicy nabył Edward Kucharski i w narożu parteru założył aptekę, zwaną potocznie „Apteką Kucharskiego pod Gwiazdą”. Później zamieniono ten lokal na zakład fryzjerski i z tego powodu zniszczono bezpowrotnie poprzednie, cenne wyposażenie. W południowym skrzydle w okresie międzywojennym mieściła się cukiernia „Hempla”. W sezonie letnim cukiernia użytkowała zadaszony ażurowy pawilon, zwany potocznie „.Tramwajem”. W późniejszym okresie zadaszenie przeniesiono na teren parku miejskiego, gdzie zostało bezpowrotnie zniszczone z powodu braku odpowiedniego zakonserwowania. Podobnych sytuacji na przestrzeni czasu wydarzyło się wiele. W części lokalu Hempla znajdował się Klub Mieszczański, takie drugie kasyno z dobrze wyposażoną czytelnią dzienników i czasopism. W kamienicy tej mieścił się też sklep z obuwiem, który prowadził Józef Koba.

Kamienica usytuowana jest w narożu ulic Grunwaldzkiej i Kraszewskiego. Posiada bardzo urozmaiconą bryłę i bogaty wystrój elewacji, o przewadze detali barokowych oraz motywów renesansu francuskiego, zgodnie z panującą modą końca XIX i początku XX wieku. Budynek posiada dwa piętra z dwoma frontami na rzucie zbliżonym w kształcie do litery „C” Nakryty jest dachem z kopułą w narożu i wieżami w formie belwederów na końcu skrzydeł. Typ kamienicy narożnej, zwieńczonej kopułą nie należał do rzadkości w tamtym czasie. Niektóre elementy nawiązują do form francuskich w architekturze Lwowa. Przez historyków sztuki określana jest secesją wiedeńską. Od 1898 roku budynek należał do Jana Pacaka seniora., właściciela firmy krawieckiej, szyjącej mundury wojskowe i ubrania cywilne   oraz składu sukna, przyborów uniformowych i cywilnych. W latach 30 XX wieku należała do Jana Pacaka juniora, który prowadził restaurację Adria, natomiast Adolf Kulmann sklep z kosmetykami, fajansami i kryształami. W kamienicy przez pewien czas mieszkał znany w Jarosławiu dr Jan Dyszyński. Obecnie w dawnej aptece Kucharskich również mieści się apteka. Jarosławska kamienica przy Grunwaldzkiej 26 stanowi niewątpliwie ozdobę jednej z głównych ulic miasta.

Jerzy Czechowicz