Strona główna Blog Strona 431

Kierowca z Jarosławia przewoził skarby Czartoryskich

0

Izabela z Flemingów, żona Adama Kazimierza Czartoryskiego na frontonie Świątyni Sybilli (pierwszym w Polsce Muzeum) nakazała umieścić w 1801 roku napis „Przeszłość Przyszłości”.

 

To określenie ma wiele wspólnego z Jarosławskim Stowarzyszeniem „Ocalić Przeszłość dla Przyszłości” nie tylko w słowach, ale także w zadaniach, celach i działaniu.   Połączone posiadłości małżonków, tworzyły ogromy majątek i to 25 miast i 450 wsi. Puławy               i Sieniawę oddziedziczył najstarszy syn Izabeli,   Adam Jerzy – prezes Rządu Narodowego. Sieniawa od nazwy założycieli rodu Sieniawskich powstała w XVII wieku. Własnością Czartoryskich stała się od 1731 roku. Wcześniej w 1709 roku dawną oranżerię przebudowano na pałac. Puławy zbombardował najstarszy wnuk Izabeli, Adam Wirtemberski, który przeszedł na służbę rosyjską. Księżna musiała opuścić swoje ukochane Puławy, przenosząc się do pałacu w Sieniawie, gdzie po upadku powstania listopadowego przeniesiono część zbiorów .Sieniawa stała się rezydencją książęcej rodziny. Syn Adama Czartoryskiego, Władysław założył w Krakowie Muzeum Czartoryskich. Wobec zbliżającej się wojny                       i zagrożenia bezpieczeństwa bardzo cennych zbiorów, postanowiono przewieść eksponaty do Sieniawy. Z końcem lipca 1939 roku kierowca Marian Dec furgonetką przewiózł kilkakrotnie zabytki muzealne z Krakowa do Sieniawy, ukrywając je w oficynie.

Wśród zbiorów były m.in. obrazy Leonarda da Vinci, Rafaela Santi, Rembrandta oraz Szkatuła Królewska, zawierająca skarby noszone przez królów Polski. 15 września 1939 roku do Sieniawy wkroczyły wojska niemieckie. Niemcy śledzili losy skarbów, ze względu na ich wartość. Skrytkę zdradził Niemcom młynarz Zaver (Saver). W protokole z przesłuchania Mariana Deca są informacje, z których wynika, że w przywiezionych zbiorach znajdowały się szable króla Jana III Sobieskiego, monety i dokumenty. Następnie jest opis, że w porze nocnej przed uprzednim włamaniem się do pomieszczenia, gdzie przechowywano zabytki, żołnierze Wehrmachtu dokonali kradzieży. Zeznania podpisał jako świadek Marian Dec, zamieszkały w Jarosławiu przy ulicy Poniatowskiego, pracujący w Mleczarni w Jarosławiu w charakterze kierowcy. Przesłuchanie miało miejsce 14 września 1968 roku. Ciekawy jest również przekaz innego świadka: „końcem sierpnia 1939 roku pracowałem jako ogrodnik u księcia Czartoryskiego, w tym to czasie otrzymałem polecenie udzielenia pomocy przy składaniu wartości muzealnych, przywiezionych z Krakowa przez Mariana Deca. Dobra muzealne były zapakowane w drewnianych skrzyniach. Przedmioty muzealne były przewożone kilka razy. Dobra te były zgromadzone w Muzeum Czartoryskich w Krakowie. Dyrektorem wówczas był gen. Kukiel. Pewnej nocy do pomieszczenia w którym były zdeponowane zabytki dostali się Niemcy rozbijając drzwi, a następnie wszystkie skrzynie z których zabrali najbardziej wartościowe rzeczy, a pozostałe mniej wartościowe przedmioty zabrał właściciel Czartoryski, a właściwie gospodyni Czartoryskich, która zdołała przewieść je do pałacu w Pełkiniach                 k/ Jarosławia”. W ukrytych zbiorach najbardziej cennymi obrazami były „Portret młodzieńca” Rafaela Santi, „Dama z gronostajem” Leonarda da Vinci i „Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem” Rembrandta van Rijna. Niemcy nie zdawali sobie sprawy z wartości tych obrazów. Podobno „Dama z gronostajem” leżała na ziemi z odciskami wojskowego buta. Skrzynie z obrazami przewieziono do Jarosławia, a następnie do Krakowa. „Portret Młodzieńca” otrzymał gubernator Hans Frank, który w 1945 roku wywiózł obraz. Natomiast bardzo cenna szkatułka do tej pory jest jednym z najbardziej poszukiwanym eksponatem, jak i pozostałe skarby utracone ze zbiorów Czartoryskich. Marian Dec, który przewoził tą ceną kolekcję był zatrudniony w jarosławskiej mleczarni jako kierowca. Urodzony w 1900 roku, zmarł w 1987 roku, został pochowany na Starym Cmentarzu w Jarosławiu. Żołnierz września 1939 roku, członek ZWZ- AK. Celem uzupełnienia tych informacji o tym mało znanym fakcie, Jarosławskie Stowarzyszenie „Ocalić Przeszłość dla Przyszłości” zwraca się z prośbą do rodziny Mariana Deca o kontakt ze Stowarzyszeniem.

 

Jerzy Czechowicz


	            

Niezapomniane tradycje: Kolędowanie w regionie przeworskim (1)

0

W regionie przeworskim, kolędowanie cechowało się nietuzinkową różnorodnością i mnogością form. Zwyczaje te przybliża naszym Czytelnikom Katarzyna Ignas z Muzeum w Przeworsku.

 

Chodzenie po kolędzie we wsiach regionu przeworskiego rozpoczynano najwcześniej w dzień Wigilii wczesnym rankiem (np. chłopcy chodzący „na wigilijne szczęście” w Dybkowie, czy biedniejsi mieszkańcy chodzący po wsi z życzeniami „za kopą” w Gaci) lub po wieczerzy, albo w drugi dzień świąt Bożego Narodzenia Godnich Świąt   – na Szczepana, na św. Jana, w przeddzień Nowego Roku, w Nowy Rok aż do święta Trzech Króli. Do 2 lutego, w styczniowe niedziele obchodzono domy z widowiskiem kolędniczym Herody.

Przy kolędowaniu obowiązywała pewna specjalizacja. Domeną dzieci było chodzenie „po szczodrokach”, zaś starsi – kawalerowie, kolędowali z Herodami, z Rajem, z szopką bożonarodzeniową, z gwiazdą, a także z kozą, z kobyłką, a nawet z żywym koniem. Oryginalne formy kolędowania, charakterystyczne dla poszczególnych wsi regionu przeworskiego, to: kolędnice w Majdanie Sieniawskim, noworoczne turki w Urzejowicach, droby w Sieteszy, służaje w Manasterzu.

Kolędnicy byli zamaskowani, ubrani w odwrócone sierścią na wierzch kosmate kożuchy, przepasani powrósłami ze słomy. Diabeł dzwonił dzwonkiem, droby i turki strzelali z batów, co miało odstraszać złe moce. Elementy takie jak: sierść, słoma kojarzą się z mnogością, licznością, dostatkiem; kolędnicy tak ubrani uosabiają obfitość. Odwiedzając domy po kolędzie mają sprowadzić na nie dostatek. Garb to właściwość postaci związanych z podziemnym światem zmarłych – przez nadanie takiej cechy Żydowi, Dziadowi kreuje się ich na opiekunów ziemi. Poza tym Żyd to nosiciel szczęścia i bogactwa – spotkanie go w okresie świątecznym wróży powodzenie na cały rok.

O żywych tradycjach kolędniczych świadczy też m.in. repertuar przeworskich folklorystycznych zespołów śpiewaczych. Obecne są w nim gatunki kolęd świeckich i kościelnych: kantyczki – pastorałki „kolędy domowe”; dla dziewcząt; dla gospodarza; kolędy towarzyszące przedstawieniom z Rajem, z Herodami. W terenie spotyka się również kolędy o cechach ruskich – szczebiotki, szczebietojki występujące we wsiach z istniejącą przed II wojną mniejszością grekokatolicką, tj. w Krzeczowicach, Majdanie Sieniawskim. W Grzęsce zaś zachowała się pamięć o kolędzie z burczybasem, zwanym masiurą.

 

Cdn.

Opr. Katarzyna Ignas

Muzeum w Przeworsku

Herody z Gorliczyny, 2006 r/fot. K. Ignas

W kotka i myszkę

0

Zabawa trwa. Wersja dość hardkorowa. Nie ma w niej kolejnego poziomu. Życia na zapas też nie dają. Jeśli myszka nie ucieknie, to po niej. Uda się jej zwiać, też marnie. I tak bawimy się, wiedząc że każda strona oszukuje. Bo nie chodzi o to by złapać króliczka, ale by gonić go.

 

Kronawirus nie tylko zaraża, ale też króluje w informacjach, walcząc ze szczepionkami o prymat. Słyszymy, jak to przylatują tysiące ampułek. Lądują i wchodzą w Narodowy Program Szczepień. Chyba, że ktoś przetrzyma je w recepcji i się zepsują, bo nie lubią ciepła, a tak zdarzyło się w ubiegłym tygodniu. Zbiorczo to te szczepienia wyglądają nieźle. Z tego, co mówi rząd jeszcze lepiej. Z punktu widzenia zwykłego człowieka beznadziejnie. Idą jak po grudzie, a zapewnienie, że 30 sztuk szczepionek będzie średnio trafiać do każdej gminy w tygodniu, łzy wyciska. Możliwe, że wychodzą z założenia, że zanim ampułki dojdą, to część odejdzie i będzie luźniej. Wysoko postawieni mówią, co tylko zechcą, byle tylko było długo, składnie i zgodnie z linią. Minister od zdrowia ostrzega, że czeska odmiana wirusa jest już u nas. Czesi się oburzają, bo u nich nie pojawiła się miejscowa mutacja. Mówili w jednym radio, że to był drobnoustrój od Cześka, a ministrowi się pomyliło i zamiast „cześka odmiana” powiedział czeska. W każdym razie jak nas informują, tak postępujemy.

Tak dzieje się na każdym szczeblu. Wystarczy posłuchać, przemyśleć i porównać z tym, co robią. Wygląda to jak skubanie kota, czyli dużo wrzasku i mało wełny. Stoki zamknęli i nagle okazuje się, że duża grupa włodarzy razem z całymi rodzinami, należy do kadry narodowej w narciarstwie alpejskim i przed olimpiadą ćwiczy. Restauratorzy, hotelarze i im podobni łamią obostrzenia i zapowiadają, że to dopiero początek. Rząd straszy, ale na marginesie daje do zrozumienia, że odpuści. Zresztą cały czas odpuszcza. Obostrzeń się nie przestrzega i nikt nie karze łamiących. Mieszkanka okolic Pruchnika wybrała się w ubiegłym tygodniu autobusem do Jarosławia. Dzień był targowy. Pasażerów pełno. Miejsc siedzących zabrakło. Autobus zepsuł się kilka kilometrów przed miastem. Trudno mu się dziwić, bo pojazdy komunikacji publicznej dawno już z wieku statecznego wyrosły. Pasażerów z zepsutego zabrał inny autobus już wcześniej załadowany. Jechali jak za komuny. Jeden na drugim. Ciekawe czy był z nimi wirus. Kwarantanna narodowa wygląda tak, że jedni zakazują, a inni te zakazy łamią. Jak za okupacji. Tylko wtedy o co innego chodziło.

Gminy uchwalają budżety, czyli rozdzielają kasę, która ma ciągu roku spłynąć. Najwięcej weźmie opieka społeczna i świadczenia rodzinne. Do tego dojdą szkoły i utrzymanie administracji. Zostaną grosze. Dadzą je na połatanie tego, co się sypie. Jeśli braknie, to nie dadzą. – Za wodę płacę dziesięć razy więcej niż kilka lat temu. Za śmieci podobnie. Kiedyś zakupy za sto złotych ledwie udźwignąłem. Dziś mieszczą się w małej reklamówce. Weźcie 500+ i wróćcie do wcześniejszych cen – mówi młody mężczyzna. Niech mówi, co chce. Władza wie lepiej.

Rozeszło się nasze społeczeństwo. Jedna grupa ma pracować i płacić. Druga rozdawać to, co oni zapłacili i mówić, że łaskę robi, bo daje.

 

Roman Kijanka


 

Kradł krzyże z cmentarza

0

ŚWIĘTONIOWA: Od jakiegoś czasu na miejscowym cmentarzu ktoś okradał nagrobki z metalowych krzyży. W ubiegłym tygodniu policjanci przeworskiej jednostki zatrzymali sprawcę tych kradzieży.

 

Okazał się nim 64-letni mieszkaniec gminy Przeworsk, który regularnie odwiedzał miejscowy cmentarz. Nie robił tego jednak po to, by się modlić, ale by okradać nagrobki z metalowych elementów – głównie krzyży – które później ciął na mniejsze kawałki i sprzedawał w skupie złomu. Nad sprawą pracowali policjanci z wydziału kryminalnego. Mężczyzna został zatrzymany 11 stycznia. Zebrany materiał dowodowy pozwolił na przedstawienie mu zarzutów. 64-latek przyznał się do kradzieży ośmiu krzyży cmentarnych, z których trzy zostały odzyskane. Niewykluczone, że usłyszy kolejne zarzuty, bo sprawa ma charakter rozwojowy. Za ograbienie grobu lub innego miejsca spoczynku zmarłego grozi mu kara pozbawienia wolności do 8 lat.

 

DP/KPP Przeworsk

 

W oczekiwaniu na podtopienie

0

Makowisko: – Rowy zrobili. Tylko nie zadbali, by spływająca nimi woda miała gdzie się podziać. Już miałam wodę w piwnicy. Strach myśleć, co będzie przy większych opadach – narzeka mieszkająca w Makowisku, Leokadia Sołek. Jej dom stoi przy drodze powiatowej biegnącej w stronę Laszek.

 

Jezdnia jest znacznie wyżej niż poziom podwórka. Poziomem sięga do połowy okien parteru. Niedawno woda pojawiła się w piwnicy. Wypompowali ją strażacy.

Narzekających jest więcej. Mieszkający w pobliżu uważają, że źle zaprojektowano odprowadzenie wody i zamiast odpływać, będzie się ona zbierać w rowach i podtapiać budynki. Obawiają się mieszkający po stronie rowów, ale też ci, których domy stoją po drugiej stronie drogi. – Nachylenie gruntu powoduje, że woda spływa w stronę drogi. Nie ma odprowadzenia, więc będzie się zbierać i w efekcie podtopi dom – uważa Jerzy Mazurkiewicz. – Droga przegradza naturalny spływ. Konieczne są odprowadzenia. Inaczej powstaną zastoiska – dodaje.

– Spłynie wszystko od popegeerowskich bloków i zbierze się na moim podwórku oraz w piwnicy – mówi L. Sołek. – Codziennie sprawdzam ile wody zebrało się w rowie. Mieszkam w obniżeniu. Kopiący rowy sami mówili, że obok mojego podwórka woda będzie stać – narzeka Zofia Szpilka.

Narzekających jest więcej. Cieszą się, że zrobiono chodnik, ale mają sporo uwag do wykonywanych rowów. – Głębokie i pozbawione odpływu. Smród i komary w lecie, a woda w naszych piwnicach przez cały rok – uważają. – Kiedyś były rowy odprowadzające w kierunku Surochowa. Teraz je zasypali stawiając nas przed groźbą podtopień – mówią. – Kto tak zaprojektował? Przecież woda pod górę nie popłynie – argumentują.

– Sprawdzonym rozwiązaniem byłby powrót do istniejących wcześniej odprowadzeń. Można zastosować kryte spływy starym szlakiem. Na pewno trzeba ten problem rozwiązać. Ludzie nie mogą żyć w strachu przed wodą – mówi Marian Dziadura, sołtys Makowiska.

 

Poszukają rozwiązania

 – Na pewno nie zostawimy tego problemu bez rozwiązania – zapewnia Robert Dąbrowski, p.o. dyrektora Powiatowego Zarządu Dróg w Jarosławiu. – Inwestycja jest świeża. Sprawdzimy rozwiązanie odpływu wody i jeśli trzeba podejmiemy działania zmierzające do właściwego jej odprowadzenia. To leży też w naszym interesie – dodaje, zapewniając że służby drogowe wybiorą się do Makowiska, by na miejscu ocenić problem.

– Rozumiem sytuację mieszkańców. Traktujemy ją jako pilną. Byłam na miejscu. Rozmawiałam już z wykonawcą. Wykonanie tych odwodnień jest zaplanowane w tym roku. Chcemy z tym ruszyć po uchwaleniu budżetu – zapewnia Elżbieta Grunt, wójt gminy Jarosław, przypominając, że dom pani Sołek leży w obniżeniu terenu i problemy z wodą były też wcześniej. Dyrektor PZD zwraca uwagę, że problemy z odpływem są specyfiką tych terenów. Po zasypaniu rowów melioracyjnych stają się one coraz dokuczliwsze.

PZD i samorząd gminny zapewniają, że traktują sprawę jako pilną i znajdą rozwiązanie gwarantujące odpływ wody.

 

erka


 

Nowym mostem w 2025 r.? Jest wizualizacja

0

Podkarpacki Zarząd Dróg Wojewódzkich oraz wykonawca fazy projektowej Promost Consulting Sp. z o.o. pokazali wizualizację przebiegu nowego mostu na Sanie w Jarosławiu.

 

– Wyłoniony w drodze przetargu wykonawca dokumentacji projektowej prowadzi aktualnie prace związane z opracowaniem projektu budowlanego. Po uzyskaniu wszystkich wymaganych uzgodnień, opinii i decyzji administracyjnych zostanie złożony wniosek o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej – podkreśla Aldona Gujda, specjalistka ds. Informacji Publicznej w Podkarpackim Zarządzie Dróg Wojewódzkich w Rzeszowie. Przypomnijmy, że nowy most powstanie na nowo wybudowanym odcinku drogi wojewódzkiej nr 865, której początek znajdzie się na węźle drogowym Jarosław-Munina. Później droga będzie biegła przez San do Sobiecina i następnie do Koniaczowa. Mostem będzie można jeździć najszybciej najprawdopodobniej w 2025 roku. – Wskazanie terminu zakończenia tych robót nie jest jeszcze możliwe, jednakże zgodnie z wymaganiami powinno przystąpić się do nich nie później niż w 2024 roku, co pozwoliłoby na oddanie mostu do ruchu w 2025 roku – tłumaczą w PZDW.

TS

 

Zatrzymano transport nielegalnych papierosów

0

11 stycznia na drogowym przejściu granicznym w Korczowej, podczas szczegółowej kontroli trzech ciężarówek kierowanych przez obywateli Ukrainy, funkcjonariusze Straży Granicznej oraz Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) ujawnili przemyt ponad 1,6 tys. paczek nielegalnych papierosów.

 

W ujawnieniu kontrabandy pomógł Aris, pies Służby Celno-Skarbowej wyszkolony do wyszukiwania wyrobów tytoniowych. Oprócz deklarowanych płyt meblowych ukraińscy przewoźnicy przewozili także nielegalne papierosy ukryte w nagrzewnicach klimatyzacji. Łącznie ujawniono tam 161 kartonów tj. 1 610 paczek papierosów o szacunkowej wartości 23 tys. zł.

Wobec kierowców ciężarówek zostało wszczęte postępowanie karno-skarbowe.

 

Opr. EK

 

Paliła się szopa, zagrożony był dom

0

W czwartek, 14 stycznia strażacy zostali zadysponowani do pożaru budynku gospodarczego w miejscowości Wysocko.

 

Pożar wybuchł po godzinie 5 nad ranem. Po przyjeździe na miejsce pierwszej jednostki ratowniczo-gaśniczej okazało się, że pali się szopa o powierzchni około 50 m2, w której składowane było drewno.

– Pożar był w fazie zaawansowanej – mówi bryg. Waldemar Czernysz, rzecznik prasowy KP PSP w Jarosławiu.

Szopa była już prawie doszczętnie spalona. Na miejscu obecny był syn mieszkającej tam kobiety, który próbował gasić pożar. Ogniem zagrożony był drewniany budynek mieszkalny, znajdujący się w odległości około trzech metrów od palącej się szopy. Starsza kobieta właścicielka domu przebywała na zewnątrz budynku.

Ponadto w trakcie działań gaśniczych okazało się, że w ogniu znajduje się butla propan-butan. Po stłumieniu ognia została ona wyjęta i schłodzona.

– W wyniku pożaru spaleniu uległa drewniana szopa, pilarka łańcuchowa, kosiarka spalinowa oraz około 2 m3 drewna opałowego. Częściowemu uszkodzeniu (stopieniu) uległo około 10 m2 elewacji budynku mieszkalnego – mówi W. Czernysz.

W akcji gaśniczej trwającej ponad dwie godziny uczestniczyły dwa zastępy z PSP JRG w Jarosławiu oraz jeden zastęp OSP w KSRG Laszki. Łącznie 13 ratowników.

 

EK, fot. OSP KSRG Laszki

 

 

 

Nowy sprzęt dla strażaków

0

Wyposażenie OSP KSRG Roźwienica wzbogaciły nowe hełmy bojowe, radiotelefony i wysokiej wydajności motopompa szlamowa. Druhowie dostali też umundurowanie. Zakup był możliwy dzięki wsparciu finansowemu z Funduszu Sprawiedliwości. Sprzęt przekazano jednostce w ubiegłym tygodniu.

 

Podczas przekazania Ministra Sprawiedliwości, który jest dysponentem funduszy reprezentował senator Mieczysław Golba oraz wicestarosta jarosławski Mariusz Trojak. Po stronie odbierających byli przedstawiciele jednostki oraz samorządu gminy Roźwienica z wójtem Tomaszem Kotlińskim.

Przypomniano, że jednostki OSP z terenu gminy Roźwienica w poprzednich latach pozyskały wysokiej klasy sprzęt służący do udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej m.in. defibrylatory, torby medyczne czy zestawy do tlenoterapii, udało się również przeszkolić z zakresu niesienia pierwszej pomocy kilkunastu strażaków. W minionym roku z Funduszu Sprawiedliwości na jednostkę OSP KSRG Roźwienica przeznaczone zostało 30 tys. zł.

erka

 

Skradziony samochód został odzyskany

0

Funkcjonariusze Straży Granicznej zatrzymali mercedesa skradzionego z wypożyczalni w Niemczech. Samochodem o szacunkowej wartości 275 tys. złotych podróżował obywatel tego kraju.

 

Busa z 2020 roku zatrzymano w środę, 13 stycznia na drogowym przejściu granicznym w Korczowej. W trakcie sprawdzeń auta w międzynarodowych bazach poszukiwawczych mundurowi ustalili, że jest ono w zainteresowaniu niemieckich służb w związku ze zgłoszoną kradzieżą. Jego rzeczywistym właścicielem była międzynarodowa sieć wypożyczalni samochodów.

52-letni kierowca, obywatel Niemiec tłumaczył, że nie wiedział, iż auto jest kradzione. Sprawę wyjaśniają policjanci zajmujący się sprawą.

 

Opr. EK