Sprawy osobiste maksymalnie pogmatwane, samoocena na dnie, w pracy problemy… Życie czasem staje się tak trudne, że pojawia się myśl: dość. W ostatnim okresie w naszym regionie znowu doszło do kilku samobójstw. – Każdy człowiek ma prawo do bycia zauważonym, wysłuchanym i objętym wsparciem. Bagatelizowanie smutku, lęku czy wycofania emocjonalnego może prowadzić do tragicznych konsekwencji – mówi Ewa Szpitman, dyrektor Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Jarosławiu.

W świetle obowiązujących hipotez, założeń i teorii psychologicznych większość samobójstw jest popełniana przez osoby wykazujące różnorodne zaburzenia psychiczne, głównie depresję, która jest najczęstszą przyczyną samobójstw. Ocenia się, że 50-70 proc. osób chorujących na depresję popełnia samobójstwo lub usiłuje je popełnić. Alkohol jest silnym depresantem. Aż 30 proc. ludzi, którzy odebrali sobie życie, było od niego uzależnionych. Częstym powodem samobójstw są również przypadki losowe, niepowodzenia w rodzinie czy w firmie. Statystycznie więcej mężczyzn niż kobiet decyduje się zabić. Dlaczego? Psychologowie tłumaczą, że kobiety są bardziej nastawione na życie, ponieważ są matkami. Dla nich ważne jest dawanie, a później także utrzymywanie życia. Na pierwszym miejscu zawsze stawiają dzieci. Podczas spotkań tematem najczęściej poruszanym są osiągnięcia syna czy córki.

Samobójstwa wśród dzieci i młodzieży

Samobójstwo jest zawsze wynikiem wielu przyczyn i czynników ryzyka: psychologicznych, społecznych, środowiskowych, kulturowych, ale też biologicznych. Jedno z najpoważniejszych wyzwań współczesnej ochrony zdrowia psychicznego. stanowią samobójstwa wśród dzieci i młodzieży. Choć temat ten bywa trudny i często wypierany ze społecznej świadomości, jego skala i konsekwencje wymagają jednoznacznej reakcji; zarówno ze strony specjalistów, jak i rodziców, nauczycieli oraz całego środowiska wychowawczego. – Należy wyraźnie podkreślić, że zachowania suicydalne nie są zjawiskiem ograniczonym do rodzin dysfunkcyjnych czy dotkniętych ubóstwem. Coraz częściej dotyczą one dzieci i młodzieży wychowujących się w środowiskach określanych jako „dobrze funkcjonujące”, co dodatkowo utrudnia wczesne rozpoznanie zagrożenia. Wieloletnia praktyka diagnostyczno-terapeutyczna oraz obserwacje kliniczne wskazują, że kryzysy psychiczne u dzieci i młodzieży rzadko mają jedną, wyraźnie uchwytną przyczynę; najczęściej są rezultatem kumulacji wielu, wzajemnie oddziałujących na siebie czynników – mówi dyrektor Ewa Szpitman, psychotraumatolog, logopeda, neurologopeda, oligofrenopedagog, specjalista z zakresu diagnozy i terapii dzieci i młodzieży z całościowymi zaburzeniami rozwoju.

Wieloczynnikowe uwarunkowania ryzyka

Ryzyko wystąpienia kryzysu suicydalnego ma charakter wielowymiarowy i jest wynikiem współdziałania czynników rodzinnych, środowiskowych oraz indywidualnych. Do najczęściej identyfikowanych czynników ryzyka należą: występowanie zaburzeń psychicznych w rodzinie, w szczególności depresji oraz choroby afektywnej dwubiegunowej; uzależnienia od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych; przemoc domowa, w tym przemoc fizyczna, psychiczna oraz wykorzystywanie seksualne; nieprawidłowe style wychowawcze – zarówno nadmiernie autorytarne, jak i zaniedbujące; deficyt więzi emocjonalnej, brak uważności dorosłych oraz niezaspokojenie podstawowych potrzeb emocjonalnych dziecka. – Klimat emocjonalny rodziny, jakość relacji z opiekunami oraz dostępność wsparcia psychologicznego odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu odporności psychicznej młodego człowieka – podkreśla  E. Szpitman

Depresja może manifestować się odmiennie

Istotnym obszarem ryzyka jest również środowisko rówieśnicze, zwłaszcza funkcjonowanie dziecka w szkole i klasie. Odrzucenie społeczne, przemoc rówieśnicza, brak akceptacji, niskie osiągnięcia edukacyjne czy chroniczne niepowodzenia szkolne mogą prowadzić do narastania poczucia bezradności, bezwartościowości i izolacji. Depresja może manifestować się odmiennie w zależności od płci: u dziewcząt częściej obserwuje się wycofanie społeczne, obniżony nastrój i ograniczenie ekspresji emocjonalnej, natomiast u chłopców – wzrost zachowań agresywnych wobec otoczenia, co sprzyja ich izolacji i trudnościom w relacjach rówieśniczych.

Okresy zwiększonego ryzyka

W literaturze naukowej od wielu lat analizowana jest kwestia sezonowości zachowań suicydalnych. Badania epidemiologiczne wskazują, że ryzyko prób samobójczych oraz samobójstw dokonanych nie rozkłada się równomiernie w ciągu roku, jednak zależność ta nie ma charakteru prostego ani jednoznacznego. Wbrew powszechnym przekonaniom, wzrost liczby zachowań suicydalnych częściej obserwuje się w okresie wiosennym i wczesnoletnim, a nie zimowym. Zjawisko to tłumaczone jest m.in. wzrostem energii psychofizycznej przy jednoczesnym utrzymywaniu się beznadziejności i myśli rezygnacyjnych u osób z depresją. Jednocześnie badania jednoznacznie wskazują, że nasilenie myśli samobójczych jest silniej związane z czynnikami psychospołecznymi niż z samą porą roku. Decydujące znaczenie ma zatem kumulacja stresorów środowiskowych, relacyjnych i intrapsychicznych, a nie sama kalendarzowa pora roku. Dodatkowo nagłe, traumatyczne wydarzenia życiowe mogą wyzwalać kryzys suicydalny w dowolnym momencie roku, szczególnie u osób o obniżonej odporności psychicznej.

Sygnały ostrzegawcze – kiedy reagować natychmiast

Rozpoznanie sygnałów ostrzegawczych i szybka reakcja otoczenia mogą mieć kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa i zdrowia psychicznego człowieka. Do wczesnych sygnałów zagrożenia należą m.in.:wyraźne zmiany zachowania i nastroju;wycofanie z relacji społecznych; pogorszenie funkcjonowania szkolnego; zaburzenia snu i apetytu; utrata zainteresowań oraz dolegliwości psychosomatyczne. Sygnały wysokiego ryzyka, wymagające natychmiastowej reakcji, obejmują: werbalizowanie myśli samobójczych lub planowanie śmierci; nasilone zachowania impulsywne, agresywne lub autoagresywne; nagłe rozdawanie rzeczy osobistych, porządkowanie spraw, sporządzanie testamentu; komunikaty o beznadziejności, braku sensu życia, byciu „ciężarem”; nagłą poprawę nastroju po okresie depresji – mogącą świadczyć o podjęciu decyzji suicydalnej.

ST

Gdzie szukać pomocy – numery i strony wsparcia

Jeśli Ty lub ktoś z Twojego otoczenia znajduje się w kryzysie psychicznym, pomoc jest dostępna całodobowo i bezpłatnie:

• Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży – 116 111
  (dzieci i młodzież, 24/7)
• Centrum Wsparcia – 800 70 2222
  (dzieci, młodzież, dorośli, 24/7)
• Telefon Zaufania dla Dorosłych – 116 123
  (wsparcie emocjonalne)
• Strony internetowe:
• https://liniawsparcia.pl
• https://centrumwsparcia.pl

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia należy niezwłocznie wezwać pomoc – numer alarmowy 112.