Przed wprowadzeniem reform cesarz Józef II objeżdżając Galicję, chciał poznać dokładnie cały kraj i zbadać co i gdzie da się z niego zabrać. Pierwszy raz w Jarosławiu był 19 lipca 1773 roku. Do naszego miasta podróżował przez Koszyce, Lesko, Sanok, Brzozów, Dynów, Dubiecko i Pruchnik. Przed rynkową kamienicą nr 2 był witany przez władze miasta i duchowieństwo wraz z mieszczaństwem. W kamienicy cesarz zatrzymał się na nocleg. Jest to pierwsza kamienica w Rynku (nr 1 posiada Ratusz), sąsiadująca po prawej stronie z halą targową, pochodząca z lat 30 XVII wieku, przebudowana w XIX wieku.

Obecne dwie kamienice nr 2 i 3 do XVIII wieku stanowiły jedną kamienicę renesansową z podcieniami, zakończoną attyką. W XVII wieku mieściła się tu główna gospoda jarmarczna dla przyjeżdżających kupców. W wyniku koligacji rodzinnych Mucharskich i Drużyckich, zamieszkujących w niej, w połowie XVIII wieku nastąpiła przebudowa i podział na dwie kamienice. Przez dłuższy czas w kamienicy działał sklep korzenny Antoniego Tumidajskiego, w którym był skład win, wódek, rumu i koniaków itp. (jak na widokówce z epoki, wydanej w 1905 roku przez fotografa Tenzera w Jarosławiu). Na frontowej ścianie budynku umieszczono pamiątkową, drewnianą tablicę. Na kartuszu w obramieniu ze stylizowanych liści i zwieńczonych okiem Opatrzności występuje napis informujący o zaszczycie, jaki spotkał właściciela domu z racji tego, że zatrzymał się w niej na nocleg cesarz Józef II. W 1974 roku Ludmiła Tumidajska podarowała oryginalną tablicę do zbiorów muzealnych. Obecna umieszona w tym samym miejscu to kopia, zamontowana przez właściciela podczas ostatniego remontu. Bez wątpienia jako całość uzupełnia cenne wartości historyczne jarosławskich rynkowych kamienic. Z Jarosławia cesarz udał się do Lwowa. Po raz drugi podróżował jeszcze po Galicji w 1780 roku, nie zatrzymując się już w naszym mieście. Do 1889 roku na budynku dawnej szkoły im .księżnej i wojewodziny wołyńskiej Anny Ostrogskiej, od frontu znajdował się łaciński napis na cześć władców: „Cesarską chwałą Marii Teresy i Józefa II ta budowla dla nauk wyzwolonych została zbudowana”.W tamtym okresie był to budynek parterowy, obecnie jest jednopiętrowy. Wizyta cesarza Józefa II nie wpłynęła na poprawę spraw miejskich. W wyniku wprowadzenia reformy józefińskiej między innymi odebrano miastu część poprzednich uprawnień. Jarosław utracił również kilka cennych obiektów sakralnych. W następnym odcinku o pewnym radnym miejskim, który chciał opasać miasto plantami.

Jerzy Czechowicz

Motopompy, czyli sprzęt pożarniczy służący do pobierania wody ze źródła oraz przetłaczania jej pod odpowiednim ciśnieniem i dostatecznej ilości do miejsca pożaru. Stanowią podstawowy sprzęt gaśniczy straży zawodowych i ochotniczych. Jaka jest ich historia?

Działanie takiej pompy polega na wykorzystaniu siły odśrodkowej w ten sposób, że woda, która dostała się do korpusu pompy na tzw. „wirnik” jest wskutek jego szybkich obrotów wprawiana w ruch obrotowy, dzięki czemu uzyskuje odpowiednie ciśnienie. Wynalezienie silnika benzynowego pozwoliło na wykorzystanie go do napędu pompy, dzięki czemu w strażach pożarnych wprowadzano motopompy i autopompy. Według norm przedwojennych motopompy wyrabiane były w trzech wielkościach normalnych: „0”, „I”, i „II”, których wydajność była: 300 l/min., 400 l/min. i 600 l/min.

W Polsce produkcję motopomp zapoczątkowano w 1927 r., a pierwszymi ich producentami były firmy: Fabryka Sikawek Motorowych „Autoremont” – Warszawa, Fabryka Narzędzi Pożarniczych „Strażak” – Warszawa, Składnica Straży Pożarnych SA – Warszawa, Unia Strażacka – Lwów. Do 1930 r. krajowa produkcja motopomp była niewielka, stąd w celu wyposażenia straży pożarnych sprowadzano motopompy z zagranicy. W Polsce było ich 397, w większości produkcji zagranicznej.

Krajowa produkcja motopomp prowadzona była do sierpnia 1939 r., co związane było z wybuchem wojny. Większość zakładów, które produkowały motopompy uległa zniszczeniu lub zaprzestała produkcji. Ocalała fabryka „Ochsner I syn” w Bielsku, przed wojną produkująca motopompy „Silesia”, po wojnie została upaństwowiona i przemianowana na „Wytwórnię Sprzętu Mechanicznego Nr 1” w Bielsku. W 1947 r. uruchomiono produkcję pierwszej motopompy, której producentem silnika i pompy była sama fabryka pod kierownictwem inż. Fryderyka Blümkego, znanego konstruktora motopomp „Leopolia”.

Motopompy znajdujące się w zbiorach Muzeum Pożarnictwa w Przeworsku w większości pochodzą z Bielska z lat 50. i 60. XX w. Najstarsza jest produkcji niemieckiej – W. Dittmann z 1943 r.

Wojciech Kruk

Dział Historii Pożarnictwa Muzeum w Przeworsku

Motopompa pożarnicza M-200, wydajność 200l/min., ciężar 96 kg, Wytwórnia Sprzętu Mechanicznego Zakład Nr 1, 1956 r., zbiory muzeum pożarnictwa w Przeworsku