W bezpośrednim otoczeniu hawłowickiego lamusa odnaleziono szereg renesansowych kafli. Jak podkreśla Beata Kot, Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków, pomogły one zrekonstruować renesansowy piec z pierwszej ćwierci XVI w. Jest to jedyna tego typu realizacja w Polsce.

Lamus dworski w Hawłowicach Górnych to niewielka, parterowa budowla wzniesiona najpewniej przed połową XVI w. i pierwotnie był to piętrowy dwór wieżowy stanowiący najważniejszy budynek ówczesnego założenia rezydencjonalnego w Hawłowicach Górnych. W jego bezpośrednim otoczeniu odnaleziono szereg renesansowych kafli – cześć jeszcze w okresie międzywojennym, a część w trakcie badań archeologicznych prowadzonych w ostatnich latach – które niewątpliwie pochodzą z tego właśnie budynku. Znaczna część z odnalezionych kafli stanowi spójny pod względem ornamentyki i kolorystyki zespół kafli (prezentowany przez niemal wszystkie ich typy) pochodzących z jednego pieca powstałego zapewne w czwartej ćwierci XVI w., niedługo po przebudowie obiektu i wykonaniu na sklepieniu parteru dekoracji malarskiej z herbem właścicieli. Kafle te wyróżniają się wysokiej jakości ornamentyką oraz wielobarwną kolorystyką. Należy podkreślić, że w toku badań architektonicznych i konserwatorskich oraz prac konserwatorskich i restauratorskich prowadzonych w lamusie w przeszłości, ujawniono dokładną lokalizację pieca – w ścianie zlokalizowano dawny przewód kominowy.

W 2020 r. na zlecenie Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków opracowana została dokumentacja konserwatorska uwzględniająca inwentaryzację poszczególnych typów kafli wraz z rekonstrukcją rysunkową płytek licowych oraz analizę zabytków o podobnej dekoracji i formie. W 2021 r. przy wsparciu finansowym PWKZ i Gminy Pruchnik właściciel obiektu przystąpił do prac związanych z przywróceniem lamusowi historycznego systemu grzewczego, a więc udrożnienie istniejącego przewodu kominowego, budowę komina oraz odtworzenie renesansowego grzejnika – pieca kaflowego w oparciu o zachowane oryginalne kafle i wykonany projekt rekonstrukcji.

Dzięki tym staraniom dziś w hawłowickim lamusie można oglądać pełną i wierną rekonstrukcję niezwykle atrakcyjnego wizualnie renesansowego grzejnika, który stanowi dopełnienie historycznego wnętrza. Należy też podkreślić, że zrealizowany piec nie jest muzealną atrapą, lecz pełnowartościowym urządzeniem grzewczym pełniącym funkcje użytkową, wzniesionym w tradycyjnych technologiach przez wykwalifikowanych zdunów.

Źródło i foto: www.wuozprzemysl.pl

Historia często bywa trudna. Na jej kartach zapisały się okrutne i   tragiczne wydarzenia, które wpłynęły na stosunki między ludźmi i narodami. Trzeba o nich pamiętać, jednak trzeba też patrzeć w przyszłość i nie żywić nienawiści, bo ta nie prowadzi do niczego dobrego. Kapliczka Matki Bożej Niepokalanej w Tyniowicach związana jest z takim tragicznymi wydarzeniami. Historia ta opisana jest w publikacji Józefa Półćwiartka i Andrzeja Sykały pt. „Zabytki dziedzictwa kulturowego we wsiach Tyniowice i Chorzów gminy Roźwienica powiatu Jarosław”. Z budową kapliczki wiążą się skomplikowane dzieje rodziny polsko-ukraińskiej, która gospodarowała w tym mjejscu od lat 30. XX wieku. Wdowa Agata Kret (Polka) wyszła ponownie za mąż za Józefa Sosnowskiego, który był Ukraińcem. Wykupiła od dziedziczki obszaru dworskiego ziemię orną o powierzchni 3,5 morgów. Współwłaścicielem tego gospodarstwa został jej krewny Władysław Boroń. Założył on w tym miejscu rodzinę, jednak wkrótce wyjechał na Wołyń, gdzie zakupił duże gospodarstwo. Wybuchła II wojna światowa, a na okupowanym przez hitlerowców Wołyniu wybuchły konflikty polsko-ukraińskie. W 1943 roku miała miejsce rzeź Polaków dokonana przez nacjonalistów ukraińskich kierowanych przez UPA. Boroniowi udało się uciec z żoną i dziećmi, z niewielkim dobytkiem na wozie zaprzężonym w jednego konia. Wrócił do Tyniowic na dawne gospodarstwo, do rodziny Sosnowskich. Za ocalenie życia wzniósł tu kapliczkę. Umieścił w niej figurkę Matki Bożej ze swojego domu na Wołyniu, która towarzyszyła mu w ucieczce pełnej groźnych perypetii. Ta murowana kapliczka jest kapliczką typu wnękowego. Stoi przy drodze „Na Górnym gościńcu”, na prywatnej posesji. Powstała w latach 1943-1944. Wzorowana jest na kapliczce z 1936 roku, która znajduje się przy główej drodze w Tyniowicach, „Na Stawiskach”. – Kapliczka ta posiada niezwykły „rodowód” religijno-narodowy i jest cennym obietem lokalnego dziedzictwa kulturowego – mówi prof. Józef Półćwiartek.

Marcin Sobczak