W naszym regionie możemy odnaleźć wiele tzw. cmentarzy cholerycznych, gdzie pochowano w zbiorowych mogiłach zmarłych na tę zakaźną chorobę. Epidemie choleryczne w czasach zaborów były wynikiem połączenia niedostatku higieny, ubóstwa i słabych systemów sanitarnych. W Europie najgroźniejsza była epidemia cholery z lat 1831–1838. Do naszego kraju dotarła za sprawą wojsk rosyjskich podczas powstania listopadowego. Po niej były kolejne epidemie, które zbierały swoje żniwa. Zmarłych na cholerę grzebano w miejscach oddalonych od zabudowań, głównie przy granicy wiosek. Ciała były posypywane wapnem. Dzisiaj miejsca takie, na skraju miejscowości często oznaczone są krzyżami lub tablicami pamiątkowymi. Jednym z takich obiektów jest krzyż znajdujący się na terenie wsi Rączyna. Znajduje się dosłownie kilka metrów od granicy z Pantalowicami, niedaleko drogi polnej prowadzącej z pantalowickiego „Działu” w stronę Woli Rzeplińskiej. Krzyż ten pokazał mi Jan Fąfera, sołtys Pantalowic. Można zauważyć go z drogi, chociaż częściowo zakrywają go rosnące obok tuje. Jest to betonowy krzyż z wizerunkiem ukrzyżowanego Jezusa, który osłania blaszany daszek. Przed krzyżem umieszczona jest marmurowa tablica pamiątkowa z napisem: „PAMIĘCI ZMARŁYCH NA CHOLERĘ OFIARUJĄ MIESZKAŃCY PANTALOWIC”. Mogiła choleryczna powstała w tym miejscu najpewniej w latach 70. XIX wieku. – Pochowano tutaj mieszkańców Pantalowic zmarłych na cholerę, ale wiem od regionalisty pana Eugeniusza Błajdy, że pochowano też mieszkańców Rączyny. To było na granicy dwóch wiosek. Krzyż, który dzisiaj upamiętnia zmarłych na cholerę powstał za ks. Pichura. Jego poświęcenie odbyło się 1 czerwca 2011 roku – mówi Dariusz Zygmunt, miejscowy pasjonat historii. – Ksiądz Pichur interesował się historią wioski. Gdy dowiedział się o tym miejscu chciał go upamiętnić. Jest tu wydzielony fragment ziemi. Wcześniej nie było w tym miejscu krzyża, rosła lipa i jesion – mówi pochodząca z Pantalowic pani Władysława. Obiekt jest zadbany i przystrojony kwiatami, więc pamięć o pochowanych tutaj ludziach wciąż jest żywa.
Marcin Sobczak
