Od 13 do 19 września br. uczniowie Zespołu Szkół Drogowo-Geodezyjnych i Licealnych im. Augusta Witkowskiego w Jarosławiu oraz Leibniz-Gymnasium w St. Ingbert w Niemczech uczestniczyli w bilateralnym projekcie historyczno-edukacyjnym „Holocaust – Pamięć i spotkanie. Wspólna historia, wspólna przyszłość”.Projekt łączył edukację historyczną, poznawanie dziedzictwa społeczności żydowskiej, wizyty w miejscach pamięci oraz warsztaty uwzględniające problemy przemocy, dyskryminacji i łamania praw człowieka. Równie ważne jak zdobywanie wiedzy było spotkanie młodych ludzi z Polski i Niemiec. Wspólna historia nie oznacza bowiem identycznej pamięci – ale może stać się początkiem dialogu.
Od Krakowa i Oświęcimia do Jarosławia
W projekcie wzięło udział 40 uczniów – po 20 z Polski i Niemiec. Młodzieży towarzyszyli nauczyciele, koordynatorzy: Anna Kiczek, Elżbieta Stokłosa, Laura Braun i Susanne Huber oraz kierownik Ekologicznego Ośrodka Edukacyjnego Frank Grandjean ze SpohnsHaus w Gersheim.
Pierwszym etapem wspólnej podróży był Kraków. Podczas spaceru uczestnicy poznawali historię miasta, szczególnie dzielnicy Kazimierz i dziedzictwo przedwojennej społeczności żydowskiej. Następnie odwiedzili Oświęcim i Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau. Wizyta w byłym niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady była jednym z najtrudniejszych momentów projektu. Młodzież oddała hołd ofiarom Holocaustu, a podczas warsztatów poznawała przede wszystkim losy dzieci więzionych w KL Auschwitz.Był to czas nie tylko poznawania faktów, lecz także ciszy, refleksji i rozmowy o tym, czego doświadczenia XX wieku mogą nauczyć nas dziś – jak rozpoznawać dyskryminację, wykluczenie czy łamanie praw człowieka.
Jarosław – historia zapisana w miejscach
Znaczna część projektu odbyła się w Jarosławiu, gdzie gospodarzami spotkania byli uczniowie.ZSDGiL im. Augusta Witkowskiego. Młodzież, powitana przez dyrektor szkoły Renatę Tomaka-Pasternak, uczestniczyła w zajęciach, spacerach, grze miejskiej „Życie (nie)zapomniane” i poznawała historię dawnej jarosławskiej społeczności żydowskiej i niemieckiej.
Ważnym punktem programu była prezentacja „Śladami małego Samuela Spiegla”, która pozwoliła spojrzeć na historię miasta przez pryzmat losów konkretnego człowieka. Uczestnicy odwiedzili również Izbę Pamięci w Zespole Szkół Budowlanych oraz Izbę Pamięci w Powiatowym Urzędzie Pracy, znajdując odpowiedź na pytanie, jak można nauczać o okupacji, jak upamiętnia się wydarzenia z przeszłości, jak przekazuje się wiedzę o tak wstrząsających wydarzeniach kolejnym pokoleniom.
Szczególnym miejscem był jarosławski ratusz. Młodzież spotkała się z włodarzem miasta, obejrzała panoramę Jarosławia z wieży, a następnie uczestniczyła w prezentacji poświęconej udziałowi przedstawicieli społeczności żydowskiej w życiu samorządowym miasta przed II wojną światową.Historia lokalna pozwoliła uczestnikom uświadomić sobie, że wielkie wydarzenia historyczne rozgrywały się również w konkretnych miastach, na ulicach i w domach – wśród ludzi, których wojna, okupacja i Holocaust pozbawiły bezpieczeństwa, bliskich, dorobku, a często także życia.
Leżajsk i Markowa – różne historie, wspólna pamięć
Program obejmował także wyjazdy do Leżajska i Markowej. W Leżajsku młodzież poznawała znaczenie religii i duchowości w kulturze żydowskiej, m.in. podczas pobytu na miejscowym cmentarzu.
W Markowej uczestnicy odwiedzili Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II Wojny Światowej oraz skansen, zaznajamiając się z kulturą i tradycjami XIX-wiecznej polskiej wsi. Jednym z tematów warsztatów były różne postawy Polaków wobec ludności żydowskiej. Refleksje o przeszłości prowadziły do współczesnych pytań: czym jest obojętność wobec krzywdy drugiego człowieka? Jak reagować na nienawiść, dyskryminację i wykluczenie? Historia przestawała być w ten sposób wyłącznie wydarzeniem z podręcznika – stawała się lekcją odpowiedzialności.
Historia jako początek rozmowy
Projekt w Jarosławiu był czymś więcej niż tygodniową wycieczką edukacyjną. Byłotospotkanie dwóch młodych pokoleń, które różnią się językiem i doświadczeniem, ale mogą wspólnie rozmawiać o historii i jej konsekwencjach.Nie zabrakło również miejsca na młodzieńczą radość – wspólne gry, śpiewy, zajęcia rekreacyjne czy taniec. W działania artystyczne włączyli się uczniowie Ogniska Baletowego im. L. Nartowskiej w Jarosławiu, którzy podczas wieczoru tanecznego nie tylko zaprezentowali regionalne tańce polskie, ale również, pod kierunkiem nauczycielki tańca i dyrektora niniejszej placówki, włączyli uczestników do warsztatów „Muzyka trzech kultur”. Natomiast uczniowie przeworskiej „Jagiellonki” uświetnili swoją muzyką i piosenkami wizytę w skansenie i biesiadę nawiązującą do tradycji polskiej wsi.
W realizację projektu zaangażowali się przedstawiciele różnych muzeów i placówek edukacyjnych. Spotkania i warsztaty prowadzili przedstawiciele Stowarzyszenia Rajsze z Rzeszowa, edukatorzy i muzealnicy m.in. z Muzeum Polin z Warszawy, Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich, sympatycy stowarzyszenia „Ocalić przeszłość dla przyszłości”. Z młodzieżą spotkali się także starosta jarosławski Kamil Dziukiewicz, pod którego patronatem realizowano projekt, burmistrz Jarosławia Marcin Nazarewicz oraz poseł na Sejm RP Tadeusz Chrzan.
Za projektem stoją też inni ludzie – nauczyciele, koordynatorzy, przewodnicyi partnerzy zagranicznim.in. ze SpohnsHaus w Gersheim, w osobach HansaBollingera, dr. Jerzego Węgrzynowskiego i Franka Grandjean. Praca i zaangażowanie całego zespołu sprawiły, że trudna historia stała się przestrzenią spotkania i rozmowy.
Projekty takie jak „Holocaust – Pamięć i spotkanie. Wspólna historia, wspólna przyszłość” pokazują młodym ludziom, że o najtrudniejszej przeszłości można rozmawiać bez milczenia i uprzedzeń. Czasem porozumienie zaczyna się od wspólnego spaceru, pytania zadanego po polsku lub po niemiecku, wspólnej gry czy tańca. Od historii opowiedzianej przez drugiego człowieka. Projekt dofinansowałaPolsko-NiemieckaWspółpraca Młodzieży w Warszawie.
ES
